Πως λειτουργεί το κοινωνικό πανεπιστήμιο

Μελετώντας και προετοιμάζοντας το εγχείρημα του κοινωνικού πανεπιστημίου, σκεφτόμασταν πως το σημαντικό δεν ήταν μόνο να παρουσιάσουμε θεωρητικά ρεύματα και ερευνητικά δεδομένα που συνήθως αποσιωπώνται από τον κυρίαρχο λόγο. (Αποσιωπώνται, βέβαια, ακριβώς επειδή ανατρέπουν τις βεβαιότητες πάνω στις οποίες στηρίζεται η κυρίαρχη ιδεολογία και οι εξουσιαστικές δομές). Φυσικά κι αυτό θα ήταν σημαντικό, αλλά από μόνο του δεν θα άλλαζε και την ουσία σε σχέση με το πώς παράγεται και πως μεταδίδεται η γνώση στα συμβατικά πανεπιστήμια. Σκοπός μας έπρεπε να είναι, και είναι, όχι μόνο η ανάδειξη νέων ή σκόπιμα παραμερισμένων περιεχομένων που αμφισβητούν την κατεστημένη γνώση, αλλά και η ανάδειξη νέων διαδικασιών μέσω των οποίων παράγεται και μεταδίδεται η γνώση.

Έτσι αντί για την μετάδοση έτοιμων γνώσεων και πληροφοριών μέσα από μια ιεραρχική σχέση διδάσκοντος και ακροατή, επιλέξαμε να ακολουθήσουμε έναν άλλο δρόμο:
Αφού μας απασχολεί κοινά μια περιοχή της πραγματικής ζωής, επιλέγουμε να θέσουμε μια σειρά βασικών ερωτημάτων πάνω σε αυτή την περιοχή, και ξεκινάμε μαζί από κοινού την προσπάθεια να τα απαντήσουμε. Η καθεμία και ο καθένας συμβάλλει ισότιμα, πρώτα-πρώτα με τις απορίες της/του, ύστερα με την κοινωνική και προσωπική της/του εμπειρία, ύστερα με τις όποιες γνώσεις της/του και τέλος με την ερευνητική προσπάθεια που θα θελήσει να κάνει στα πλαίσια αυτής της διαδικασίας. Με αυτό τον τρόπο προσπαθούμε να περάσουμε από μια ιεραρχική διαδικασία σε μια συνεργατική. Στο πνεύμα αυτό, οι εισηγήσεις έχουν τον χαρακτήρα πρότασης προς την συλλογικότητα του μαθήματος. Η δομή των εισηγήσεων και τα ερωτήματα που θέτουν, πρέπει να εγκριθούν, να τροποποιηθούν ή και να απορριφθούν από την συλλογικότητα, δεν θεωρούνται δεδομένα και απαραβίαστα. Η εισήγηση θα είναι για αυτό το λόγο σύντομη, για να ακολουθεί συζήτηση, ή μπορεί να διεκπεραιώνεται με άλλα μέσα, μια ταινία, κάποια πρακτική, κάποιο δρώμενο κλπ.

Μια καινοτομία που θα θέλαμε να καθιερώσουμε, και διαφοροποιεί το εγχείρημά μας από άλλα σχετικά, είναι η ενεργός συμμετοχή των ανθρώπων όχι μόνο στην διαχείριση της υπάρχουσας γνώσης, αλλά και στην παραγωγή νέας γνώσης με ένα άλλο περιεχόμενο, με το περιεχόμενο της κοινωνικής αλληλεγγύης. Ας αναλογιστούμε στο όνομα τίνος παράγεται η γνώση σήμερα, από τα συμβατικά πανεπιστήμια, κρατικά και ιδιωτικά. Κατά πρώτον στο όνομα της «επιστήμης» και κατά δεύτερον στο όνομα της ατομικής καριέρας και επιτυχίας του επιστήμονα. Ακούμε συχνά, ο τάδε επιστήμονας διέπρεψε στην τάδε επιστήμη. Που βρίσκεται η κοινωνία; που βρίσκεται ο άνθρωπος; Στην δική μας σκέψη η γνώση οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το αντίστροφο. Στην κατεύθυνση αυτή, κι αφού επιλέγουμε τον νομαδικό τρόπο λειτουργίας, θα ενθαρρύνουμε τους μετέχοντες να αναλαμβάνουν μικρά ερευνητικά εγχειρήματα κατά άτομα ή ομάδες, πάνω σε τοπικά προβλήματα με σκοπό την κοινωνική αλληλεγγύη, την κοινωνική ισότητα και την διασπορά γνώσεων και δεξιοτήτων στους κοινωνικά αποκλεισμένους.

Από την αρχή θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι σαν κοινωνικό πανεπιστήμιο δεν πιστεύουμε πως υπάρχει ουδέτερη και αντικειμενική γνώση. Η γνώση παράγεται από την κοινωνία και εξυπηρετεί την κοινωνία. Στο βαθμό που η κοινωνία συγκροτείται μέσα από ανισότητες η γνώση θα αντανακλά αυτές τις ανισότητες και θα τις εκφράζει. Έτσι, όταν μελετάμε μια θεωρία που γεννήθηκε στο παρελθόν θα πρέπει πάντα να έχουμε στο νου μας πως αυτή η θεωρία δεν γεννήθηκε στο κενό, αλλά μέσα από ιδεολογικές και κοινωνικές συγκρούσεις, μέσα σε ένα ιστορικό πλαίσιο. Το ίδιο βέβαια ισχύει και για το παρόν, το ίδιο και για μας, την εποχή μας και τον τόπο μας. Ειδικά στην καπιταλιστική κοινωνία που η κοινωνική ζωή ελέγχεται από την τάξη των ιδιοκτητών του κεφαλαίου η γνώση ελέγχεται και καθοδηγείται από αυτούς.

Οι υπάλληλες τάξεις αγωνίζονται να δημιουργούν ρήγματα στον έλεγχο της γνώσης από την κυρίαρχη τάξη, αλλά βέβαια αυτά τα ρήγματα δεν οδηγούν στην συνολική αμφισβήτηση και πολλές φορές κλείνουν πριν οδηγήσουν σε συνολικότερες ανατροπές. Ο λόγος είναι ότι οι κυρίαρχες τάξεις δεν ηγεμονεύουν μόνο στην παραγωγή και διανομή του πλούτου, αλλά και στην κουλτούρα, μέσω της εκπαίδευσης, των θεσμών και της ιδεολογίας. Η ηγεμονία αυτή βέβαια, γεννά και μορφές αντι-ηγεμονίας, αντι-κουλτούρας κ.ο.κ. Το πεδίο της γνώσης λοιπόν είναι ένα πεδίο ταξικής πάλης. Υπάρχει μια πραγματικότητα κοινή για όλους, αλλά το τι θα επιλεχθεί από αυτήν ως κυρίαρχο, το τι θα αγνοηθεί και το τι θα αναπτυχθεί είναι αποτέλεσμα ταξικών συσχετισμών και συμφερόντων.

Στο βαθμό μάλιστα που ο άνθρωπος όχι μόνο αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα αλλά και κατασκευάζει ο ίδιος την πραγματικότητα μέσα στην οποία ζει μέσα από την τεχνολογία και την επανάδραση με την ιστορία του, η κατασκευή της μιας ή της άλλης πραγματικότητας, θεωρητικής ή πρακτικής εξαρτάται από ταξικά συμφέροντα. Με αυτήν την έννοια δεν μπορεί να υπάρξει ουδέτερη επιστήμη και η αναφορά γενικά στο όνομα της «επιστήμης» είναι παραπλανητική. Αυτή είναι μια θέση αρχής που μπορούμε βέβαια να συζητήσουμε, αλλά είναι και ένα βασικό κίνητρο για μας για να ξεκινήσουμε το εγχείρημα του κοινωνικού πανεπιστημίου.

Αμφισβητούμε την αντίληψη που λέει ότι η επιστήμη από μόνη της οδηγεί στην πρόοδο, ότι είναι εξ’ ορισμού προοδευτική και σε όφελος του ανθρώπου. Αυτή είναι μια βεβαιότητα που καλλιεργείται σαν το βασικό άρθρο πίστης από το σύστημα, κι έτσι κάθε τεχνική καινοτομία που οδηγεί στην αύξηση των κερδών του κεφαλαίου θεωρείται πρόοδος ανεξάρτητα στο αν καταστρέφει το περιβάλλον και τους ανθρώπους, αφού πρώτα εμβαπτιστεί στην κολυμβήθρα της επιστημονικής ανακάλυψης. Σε κάθε ιδιαίτερο τομέα της ανθρώπινης δραστηριότητας απλώνεται αυτή η αντίληψη και σχετίζεται και με τις καθαρά τεχνικές-μηχανικές εφαρμογές, με τις βιολογικές καινοτομίες,  αλλά και με τις θεωρίες για την ιστορία, την κοινωνία και εν τέλει και τον άνθρωπο. Για αυτό τον λόγο επιλέγουμε να ξεκινήσουμε το κοινωνικό πανεπιστήμιο θέτοντας σε κριτική τις γενικές αντιλήψεις που κυριαρχούν σήμερα για τον άνθρωπο και την κοινωνία.

Γ.Κ.

This entry was posted in Κοινωνικό Πανεπιστήμιο and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s